ทำได้พอดี

cross post จาก wonam.tumblr.com

Daphne Koller (co-founder ของ Coursera) ใน TED Talk ที่เธอได้กล่าวถึงการเรียนการสอนออนไลน์และ Coursera ได้อ้างคำพูดของ Thomas Friedman ที่กล่าวว่า

Big breakthroughs happen when what is suddenly possible meets what is desperately necessary.

การเรียนการสอนออนไลน์สมัยใหม่ ในเว็บเช่น Coursera, Khan Academy, EdX, หรือ Udacity  (มักเรียกรวม ๆ ว่า MOOC – Massively Open Online Courses) ที่มีผู้เรียนจำนวนมากนั้นมีความแตกต่างจากการเรียนทางไกลสมัยก่อนที่เรียนทางโทรทัศน์ หรือการเรียนผ่านวิดีโอตามโรงเรียนกวดวิชาบ้านเรา

ข้อแตกต่างหนึ่งที่เห็นได้ชัดคือเรื่องของ feedback ที่มีให้กับผู้เรียน โดยอาจจะผ่านทางการหยุดวิดีโอเป็นระยะ ๆ เพื่อถามคำถาม หรือผ่านทางการทำแบบฝึกหัดและการบ้านต่าง ๆ หลายครั้งผู้เรียนจะได้รับคำตอบกลับจากระบบโดยทันที ทำให้สามารถตรวจสอบความเข้าใจของตนเองได้

นอกจากนี้ ระบบพวกนี้ยังไม่มีข้อจำกัดด้านเวลาและสถานที่ ที่ทำให้ผู้จัดการเรียนการสอนต้องเตรียมเนื้อหาเดียวเพื่อให้เหมาะสมกับคนทั้งห้อง แต่ผู้สอนสามารถแบ่งเนื้อหาเป็นส่วนย่อย ๆ ให้ผู้เรียนเลือกศึกษาในส่วนที่สนใจหรือไม่เข้าใจ และสามารถดูคำบรรยายซ้ำได้หลายรอบ  นอกจากนี้ยังสามารถมีเนื้อหาเพิ่มเติมสำหรับผู้เรียนที่สนใจบางเรื่องเป็นพิเศษได้

ผมคิดว่ามีประเด็นที่น่าสนใจ 2 ประเด็น

1. ระบบการเรียนการสอนออนไลน์ดังกล่าว เกิดขึ้นได้นอกจากเพราะว่าเทคโนโลยีพื้นฐานนั้นมีพร้อมแล้ว (เช่น เรามีอินเทอร์เน็ตที่เร็วพอและผู้คนได้จำนวนมากสามารถเข้าถึงได้ง่าย)  แต่การพัฒนาระบบดังกล่าวขึ้นมาได้ จะต้องมี “คนที่ทำได้” กับ “คนที่รู้ว่าควรจะทำอะไร” (ซึ่งในกรณีนี้อาจจะเป็นกลุ่มคนเดียวกัน) มาร่วมมือกันพัฒนา

รูปแบบการเรียนการสอนที่ระบบออนไลน์พยายามจะเลียนแบบนั้น ผมเชื่อว่าทางนักวิจัยทางด้านศึกษาศาสตร์น่าจะมีการศึกษาและทดลองมาจนมากแล้ว

ใน TED Talk ข้างต้น Koller ได้กล่าวถึงงานวิจัยของ Benjamin Bloom ในปี 1984 ที่ได้เปรียบเทียบการเรียนการสอน 3 รูปแบบ คือแบบการบรรยาย (lecture-based classroom) การเรียนการสอนแบบบรรยายแต่มีเงื่อนไขว่าผู้เรียนต้องแสดงความเชี่ยวชาญในหัวข้อเดิมก่อนจะขึ้นหัวข้อใหม่ได้ (mastery-based approach) และแบบการเรียนการสอนแบบหนึ่งต่อหนึ่งกับผู้สอน   งานวิจัยดังกล่าวพบว่าการเรียนการสอนในแบบผู้เรียนต้องแสดงความเชี่ยวชาญจะให้ผลดีกว่าการเรียนการสอนแบบบรรยายธรรมดา และการเรียนการสอนแบบหนึ่งต่อหนึ่งจะให้ผลลัพธ์ดีกว่าทั้งสองวิธีอย่างมาก

ความเข้าใจว่าเทคโนโลยีสามารถทำอะไรได้ และในที่นี้รวมไปถึงความสามารถในการพัฒนาเทคโนโลยีให้รองรับกับเป้าหมาย  เมื่อมารวมกับความเข้าใจในเป้าหมาย (ที่ถ้าปราศจากเทคโนโลยีแล้วก็อาจจะเป็นแค่ความฝัน) ทำให้เกิดระบบการเรียนการสอนออนไลน์ที่มีการออกแบบเพื่อให้เกิดสภาวะใกล้เคียงกับการเรียนแบบหนึ่งต่อหนึ่งดังกล่าวมากขึ้น

2. ขณะนี้เราเข้าสู่ช่วงเวลาของการ personalization ของทุก ๆ อย่าง

ถ้าเราพิจารณาสิ่งของเครื่องใช้ ยกตัวอย่างที่เห็นได้ชัด เช่น โทรศัพท์มือถือ เราจะพบว่าในโทรศัพท์รุ่นหนึ่ง เราจะสามารถเลือกปรับเปลี่ยนอะไรได้หลายอย่าง ทั้งสีเครื่องและหน้ากาก ยิ่งไปกว่านั้นโทรศัพท์บางรุ่นมีจุดขายหนึ่งอยู่ที่ความสามารถที่เราจะเลือกปรับอะไรต่าง ๆ ได้มากมาย

ในกรณีของการเรียนข้างต้น การเลือกเนื้อหาได้เอง หรือในอนาคตก็เป็นไปได้ที่ระบบอาจจะแนะนำเนื้อหาเพิ่มเติมที่เหมาะสมให้กับผู้เรียนโดยอัตโนมัติ รวมทั้งการได้รับ feedback ที่เฉพาะเจาะจงกับผู้เรียน ก็เป็นส่วนหนึ่งของทิศทางนี้ด้วย

แต่สิ่งที่น่าสนใจที่เราได้เห็นจากตัวอย่างข้างต้น (และจะพบเห็นได้บ่อยขึ้นเรื่อย ๆ ในอนาคต) ก็คือ ความสามารถในการปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมกับบุคคลนั้น เกิดขึ้นพร้อม ๆ กับความสามารถที่จะส่งข้อมูลข่าวสารหรือบทเรียนไปให้กับคนจำนวนมาก ๆ ในเวลาเดียวกัน

เทคโนโลยีอาจเป็นคำตอบของคำถาม

ผมบังเอิญได้ไปออกรายการวัฒนธรรมชุปแป้งทอดตอน อินเทอร์เน็ตทำให้โลกกว้างขึ้น?

ในรายการได้มีการพูดถึงผลของ “ตัวกลาง” ที่เข้ามาเลือกคัดกรอกข้อมูลที่จะนำเสนอให้กับผู้ใช้ เช่น Google หรือในปัจจุบันที่เห็นได้ชัดเจนคือ facebook  ที่มีการคัดกรอกข้อมูลจากเพจที่เราเคยกด Like ไปแล้ว นำมาเสนอให้กับเราโดยขึ้นกับปัจจัยหลาย ๆ อย่าง ไม่ได้นำมาเสนอให้กับเราทั้งหมด

การคัดกรองนี้ แน่นอนว่าเป็นสิ่งที่จำเป็น เพราะว่าในปัจจุบันเนื้อหาทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากเพื่อน ๆ ของเรา เพจที่เราไปกด Like นั้นมากมายมหาศาล ถ้านำทุก ๆ ข้อความ ทุก ๆ ความเห็นมาแสดง ผู้ใช้ทั่วไปย่อมจมอยู่ในทะเลของข้อมูลได้

แต่ผลของการคัดกรองทำให้เราพลาดความเห็นที่หลากหลาย ความเห็นที่เราไม่ชอบ ความเห็นที่ขัดแย้งกับความเชื่อต่าง ๆ ของเรา

การได้ปะทะกับความเห็นที่ขัดแย้ง ในโลกออนไลน์นั้น ไม่ต่างจากสิ่งที่ Michael Sandel ได้กล่าวไว้ในตอนท้าย ๆ ของ TED Talk เกี่ยวกับบทบาทของตลาด ว่า:

What matters is that people of different social backgrounds and different walks of life encounter one another, bump up against one another in the ordinary course of life, because this is what teaches us to negotiate and to abide our differences. And this is how we come to care for the common good.

สิ่งที่สำคัญก็คือ ผู้คนที่มีภูมิหลังทางสังคมแตกต่างกัน มีประสบการณ์ชีวิตแตกต่างกัน ได้พบเจอกัน  ได้ปะทะกันในการดำเนินชีวิตทั่วไป เพราะว่านี่คือสิ่งที่สอนให้เรารู้จักการต่อรอง และยอมรับในความแตกต่าง และนี่เป็นวิธีที่ทำให้เราเกิดความใส่ใจในส่วนรวม

ในท้ายรายการ ผู้ดำเนินรายการถามผมประมาณว่า เมื่อเทคโนโลยีทำให้เรากว้างขึ้น และในขณะเดียวกันก็อาจจะทำให้เราแคบลงได้ แล้วเราจะทำอย่างไร?

ผมตอบไปว่าสุดท้ายก็ขึ้นกับผู้ใช้

เมื่อกลับไปดูอีกทีผมพบว่าคำตอบดังกล่าวเป็นคำตอบแบบโรแมนติกสิ้นดี แต่นั่นเป็นคำตอบที่คิดได้ตอนนั้น เมื่อกลับมาใคร่ครวญอีกที ผมกลับเห็นว่า เราน่าจะมีทางเลือกอื่น (ซึ่งอาจจะนำพาไปสู่ปัญหาอื่นได้)

คำตอบใหม่ของผมคือ ผมเชื่อว่าเรามีเทคโนโลยีที่ในการสร้างระบบคัดกรองที่:

1. คัดกรองความเห็น โดยเน้นให้มีความเห็นมาจากหลายมุมมองได้ (อาจจะได้ไม่เท่าเทียมกัน แต่ความเห็นที่แตกต่างก็สามารถปรากฏขึ้นมาได้)  นอกจากนี้เราอาจจะสามารถปรับเลือกให้แสดงความเห็นต่างได้มากขึ้นหรือน้อยลงได้  แต่ผู้ใช้จะเป็นคนเลือก

2. นอกจากนี้ เรายังสามารถปรับให้ระบบคัดกรองความเห็นนั้นไม่สนใจกับเนื้อหา แต่สุ่มมาแสดงแบบเท่าเทียม ทำให้เราเห็นความเห็น (แม้จะไม่ทั้งหมด) แต่อยู่ในสัดส่วนที่ใกล้เคียงกับสัดส่วนจริง ๆ ที่ระบบได้ข้อมูล

3. ระบบดังกล่าวจะต้องเป็นพัฒนาแบบเปิดโค้ดโปรแกรม เพื่อให้อัลกอริทึมในการคัดกรองสามารถตรวจสอบได้  ระบบอัตโนมัตินั้น ยากจะหลีกเลี่ยง bias ในทางใดทางหนึ่งได้ยาก เช่นถ้าเราพัฒนาระบบที่ทำความเข้าใจกับข้อความภาษาไทย ระบบอาจจะตีความข้อความผิด เป็นต้น   แต่การเปิดโค้ดโปรแกรมทำให้สาธารณะสามารถทราบและวิเคราะห์ bias นี้ได้

ระบบนี้อาจจะนำพาซึ่งปัญหาบางอย่าง ดังนั้นข้อ 3 จึงเป็นสิ่งที่สำคัญมาก ๆ ครับ